پنجشنبه, 7 اسفند 1404
گزارش شبکه خبری آب ایران؛
به گزارش خبرنگار شبکه خبری آب ایران، هر تغییر در تراز آب دریاچه، در هر دوره ترسالی یا خشکسالی، بهسرعت در کانون توجه افکار عمومی و رسانهها قرار میگیرد. اما آنچه کمتر دیده میشود، واقعیت حوضه آبریز دریاچه ارومیه است؛ جایی که تصمیمها و الگوهای مصرف، سرنوشت دریاچه را رقم میزنند. سال آبی جاری، از مهرماه آغاز شد؛ سالی که پس از یک دوره خشکسالی شدید، امیدها را به بهبود شرایط افزایش داد. با این حال، مدیران منابع آب معتقدند آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، نگاه واقعبینانه به وضعیت حوضه و پرهیز از خوشبینیهای زودگذر است.
بهبود نسبی در سایه تغییرات اقلیمی
فرهاد ایمانشعار، سرپرست حوضه آبریز دریاچه ارومیه، با اشاره به وضعیت بارندگیهای سال آبی جاری میگوید: میزان بارشهای ثبتشده در حوضه آبریز دریاچه ارومیه نسبت به سال گذشته افزایش قابل توجهی داشته و حتی از متوسط بلندمدت نیز بالاتر رفته است.
به گفته وی، بخش قابل توجهی از این بارشها بهصورت برف در ارتفاعات حوضه رخ داده که میتواند در ماههای پایانی سال آبی، نقش مؤثری در تغذیه منابع آب سطحی ایفا کند. با این حال، ایمانشعار تأکید میکند که این وضعیت نباید به برداشتهای خوشبینانه منجر شود، چرا که نوسانات اقلیمی در سالهای اخیر، غیرقابل پیشبینیتر از گذشته شده است.
تجربه خشکسالی؛ حافظهای که نباید فراموش شود
یکی از نکات کلیدی در تحلیل وضعیت فعلی حوضه ارومیه، تجربه سال آبی گذشته است؛ سالی که با خشکسالی شدید همراه بود و فشار قابل توجهی بر منابع آب وارد کرد. این خشکسالی، بهویژه در بخش ذخایر سدها، اثرات خود را بهوضوح نشان داد.
سرپرست حوضه آبریز دریاچه ارومیه در این باره توضیح میدهد: سال گذشته به دلیل خشکسالی و اولویت تأمین آب شرب، بخشی از ذخایر سدهای حوضه به پایینترین ترازهای تجربهشده رسید و سال آبی جاری با کسری مخزن آغاز شد. این وضعیت باعث شد مدیریت منابع آب در سال آبی جدید، با احتیاط بیشتری دنبال شود؛ احتیاطی که همچنان در تصمیمگیریها دیده میشود.
سدها؛ مدیریت محتاطانه در شرایط عدم قطعیت
سدهای حوضه آبریز دریاچه ارومیه، بهویژه سدهای اصلی، نقش مهمی در تأمین آب شرب و تنظیم منابع آب دارند. اگرچه بارشهای اخیر بخشی از نگرانیها را کاهش داده، اما ذخایر سدها هنوز به شرایط نرمال بازنگشتهاند.
ایمانشعار با اشاره به این موضوع میگوید: با وجود بهبود نسبی بارشها، اغلب سدهای حوضه نسبت به شرایط متعارف همچنان با محدودیت منابع مواجهاند و مدیریت آنها نیازمند رویکردی محافظهکارانه است.
به گفته وی، اولویت اصلی در بهرهبرداری از سدها، تأمین پایدار آب شرب است؛ موضوعی که حتی در سختترین شرایط نیز بهعنوان خط قرمز مدیریت منابع آب در حوضه ارومیه تعریف شده است.
مسئله فراتر از سد و بارش
هرچند بارشها و وضعیت سدها همواره در کانون توجه قرار دارند، اما واقعیت این است که بحران آب در حوضه ارومیه، ریشهای عمیقتر دارد. افزایش مصرف آب، بهویژه در بخش کشاورزی، یکی از اصلیترین عوامل فشار بر منابع آب این حوضه به شمار میرود.
سرپرست حوضه آبریز دریاچه ارومیه در این خصوص تأکید میکند: حتی در سالهایی که شرایط بارشی بهتر است، اگر اصلاح الگوی مصرف اتفاق نیفتد، فشار بر منابع آب ادامه خواهد داشت و احیای دریاچه با مشکل مواجه میشود.
آبهای زیرزمینی؛ بحران خاموش حوضه
در کنار منابع آب سطحی، محدودیت شدید منابع آب زیرزمینی در حوضه ارومیه یکی از جدیترین چالشها محسوب میشود؛ چالشی که آثار آن بهتدریج و در بلندمدت نمایان میشود. افت سطح آب زیرزمینی و کاهش کیفیت منابع، تخریب آبخوان ها، وقوع پدیده فرونشست و افزایش آسیبپذیری اکوسیستمها، بخشی از پیامدهای خطرناک ادامه این روند است.
ایمانشعار در این زمینه هشدار میدهد: برداشتهای بیرویه از منابع آب زیرزمینی، آثار بلندمدتی دارد که جبران آنها بسیار دشوار خواهد بود و تعادلبخشی این منابع باید بهعنوان یک اولویت جدی دنبال شود.
مدیریت بینبخشی؛ شرط عبور از وضعیت فعلی
مدیریت منابع آب در حوضهای مانند ارومیه، بدون هماهنگی میان بخشهای مختلف امکانپذیر نیست. تداخل تصمیمها در حوزههای آب، کشاورزی و محیطزیست، یکی از عواملی است که اثربخشی اقدامات را کاهش داده است.
سرپرست حوضه آبریز دریاچه ارومیه معتقد است: هماهنگی بینبخشی و پرهیز از تصمیمات جزیرهای، پیشنیاز موفقیت برنامههای مدیریت منابع آب در این حوضه است. به گفته وی، هرگونه اقدام برای احیای دریاچه، باید همزمان به نیازهای معیشتی، ظرفیتهای طبیعی و محدودیتهای منابع آب توجه داشته باشد.
نقش مردم و بهرهبرداران؛ حلقهای تعیینکننده
یکی از محورهای مورد تأکید در مدیریت جدید حوضه ارومیه، جلب مشارکت ذینفعان محلی است. تجربه نشان داده است که بدون همراهی بهرهبرداران، اجرای سیاستهای مدیریت مصرف با دشواریهای جدی مواجه خواهد شد. ایمانشعار در این باره میگوید: مشارکت بهرهبرداران و افزایش آگاهی عمومی نسبت به محدودیت منابع آب، نقش تعیینکنندهای در موفقیت برنامهها و تحقق اهداف مدیریت منابع آب دارد.
آیندهای وابسته به تصمیمهای امروز
وضعیت حوضه آبریز دریاچه ارومیه در سال آبی جاری، ترکیبی از نشانههای امیدوارکننده و چالشهای جدی است. افزایش بارشها میتواند فرصتی برای بهبود شرایط فراهم کند، اما تجربه سالهای گذشته نشان داده است که بدون اصلاح الگوی مصرف، مدیریت تقاضا و هماهنگی نهادی، این فرصتها بهسرعت از دست خواهند رفت.
به نظر میرسد آینده دریاچه ارومیه، بیش از آنکه به میزان بارش وابسته باشد، به نتیجه تصمیمات مدیریتی و همچنین ایفای نقش کلیه ذیمدخلان و گروداران در سطح حوضه آبریز وابسته است؛ اقداماتی که میتوانند مسیر احیا را هموار کنند یا بحران را تداوم ببخشند.
ادامه