یکشنبه, 19 بهمن 1404
صنعت آب در چهل و ششمین بهار انقلاب/۱۹
به گزارش خبرنگار شبکه خبری آب ایران، در دنیای امروز، تأمین پایدار انرژی یکی از ارکان اصلی توسعه اقتصادی، امنیت ملی و رفاه اجتماعی به شمار میرود. در این میان، نیروگاههای برقآبی بهعنوان یکی از مهمترین منابع انرژی تجدیدپذیر، نقش ویژهای در سبد انرژی کشورها ایفا میکنند. استفاده از نیروی آب برای تولید برق، نهتنها روشی پاک و سازگار با محیطزیست است، بلکه به دلیل پایداری، عمر طولانی تأسیسات و هزینه بهرهبرداری پایین، از نظر اقتصادی نیز توجیهپذیر است.
ضرورت احداث نیروگاههای برقآبی
نیروگاههای برقآبی با تبدیل انرژی پتانسیل آب ذخیرهشده در سدها یا جریان رودخانهها به انرژی الکتریکی، امکان تولید برق بدون مصرف سوختهای فسیلی را فراهم میکنند. این ویژگی باعث کاهش انتشار گازهای گلخانهای، کاهش آلودگی هوا و افزایش امنیت انرژی میشود. علاوه بر این، نیروگاههای برقآبی به دلیل قابلیت تنظیم سریع تولید، نقش کلیدی در پایداری شبکه برق و جبران نوسانات تولید سایر منابع، بهویژه انرژیهای بادی و خورشیدی، دارند.
اهمیت ویژه برقآبی در ایران
ایران به دلیل تنوع اقلیمی، وجود رشتهکوههای مرتفع، رودخانههای دائمی و فصلی و ظرفیت مناسب احداث سدها، از پتانسیل قابلتوجهی برای توسعه برقآبی برخوردار است. در شرایطی که کشور با محدودیت منابع سوخت فسیلی ارزان، افزایش مصرف برق، رشد جمعیت و همچنین چالشهای زیستمحیطی مواجه است، توسعه نیروگاههای برقآبی میتواند راهکاری راهبردی باشد.
از سوی دیگر، سدها و نیروگاههای برقآبی در ایران اغلب چندمنظوره هستند؛ به این معنا که علاوه بر تولید برق، در تأمین آب شرب، کشاورزی، کنترل سیلابها و مدیریت خشکسالی نیز نقش مؤثری ایفا میکنند. این موضوع در کشوری خشک و نیمهخشک مانند ایران، اهمیت دوچندان دارد و موجب میشود سرمایهگذاری در برقآبی، بازدهی اقتصادی و اجتماعی بالاتری داشته باشد.
احداث و توسعه نیروگاههای برقآبی در ایران نهتنها پاسخی به نیاز روزافزون انرژی کشور است، بلکه ابزاری مؤثر برای مدیریت منابع آب، کاهش آسیبپذیری در برابر تغییرات اقلیمی و حرکت بهسوی توسعه پایدار محسوب میشود. از این رو، بهرهگیری هوشمندانه و علمی از نیروی آب برای تولید برق، یکی از ضرورتهای راهبردی حال و آینده بخش آب و انرژی ایران به شمار میآید.
روند ظرفیت اسمی نیروگاههای برقآبی کشور نشان میدهد که تقریباً تمام توسعه معنادار این بخش پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران محقق شده و به بیان دیگر، صنعت برقآبی، یکی از نمونههای شاخص خودکفایی و توسعه زیرساختی در دوران جمهوری اسلامی به شمار میرود.
بر اساس آمارهای موجود، در ابتدای مسیر و همزمان با برنامه اول توسعه، ظرفیت نیروگاههای برقآبی تنها ۱۳ مگاوات بوده است؛ رقمی بسیار محدود که نشاندهنده زیرساخت ضعیف و وابستگی شدید کشور در سالهای پیش از انقلاب است. اما با استقرار نظام جمهوری اسلامی و آغاز برنامهریزیهای منسجم توسعهای، این ظرفیت بهتدریج افزایش یافته و در برنامه دوم به ۵۴ مگاوات میرسد. مسیری که در دهههای بعد با شتاب قابل توجه ادامه یافته است.
نقطه عطف اصلی این روند، برنامههای سوم و چهارم توسعه است؛ جایی که با اجرای پروژههای بزرگ سدسازی و نیروگاههای برقآبی، ظرفیت اسمی بهترتیب به ۳۰۳۴ و سپس ۳۴۴۴ مگاوات افزایش مییابد. این جهش کمسابقه، نشاندهنده توان فنی، مهندسی و مدیریتی کشور در دوران جمهوری اسلامی و اتکا به ظرفیتهای داخلی است.
در سالهای بعد نیز این پیشرفت متوقف نشده و ظرفیت ایجادشده در دهههای قبل، حفظ، تثبیت و بهرهبرداری شده و مسیر توسعه وارد مرحلهای کیفیتر شده است. تمرکز بر افزایش راندمان، نوسازی واحدها، مدیریت مخازن و استفاده از نقش تنظیمی نیروگاههای برقآبی در شبکه سراسری، نشان میدهد که توسعه در جمهوری اسلامی از فاز «گسترش کمی» به فاز «تعمیق و پایداری» وارد شده است.
آمارها نشان میدهد بخش اعظم ظرفیت فعلی نیروگاههای برقآبی کشور محصول مستقیم سیاستگذاری، سرمایهگذاری و توان اجرایی جمهوری اسلامی است؛ ظرفیتی که پیش از انقلاب اساساً وجود نداشته یا بسیار ناچیز بوده است. روند این توسعه متوقف نشده، بلکه هوشمندانه و متناسب با شرایط اقلیمی و نیازهای جدید کشور ادامه دارد.
برقآبی همچنان یکی از ارکان مهم امنیت انرژی کشور باقی مانده و تجربه چهار دهه گذشته نشان میدهد جمهوری اسلامی توانسته با تکیه بر دانش داخلی، این بخش راهبردی را توسعه داده و آن را با شرایط آینده تطبیق دهد.
ادامه