یکشنبه, 12 بهمن 1404
صنعت آب در چهل و هفتمین بهار انقلاب/۳
به گزارش شبکه خبری آب ایران به نقل از روابط عمومی شرکت آب منطقهای خراسان شمالی، در استان خراسان شمالی که پیش از پیروزی انقلاب اسلامی از نظر اجرای طرحهای زیرساختی مدیریت منابع آب با محدودیتهای جدی مواجه بود، طی چهار دهه گذشته اقدامات گستردهای برای توسعه، حفاظت و بهرهبرداری پایدار از منابع آب به اجرا درآمده است.
گزارش پیشرو مروری است بر مهمترین طرحها و دستاوردهای شرکت آب منطقهای خراسان شمالی در حوزههایی همچون احداث سدها و شبکههای آبیاری، تأمین آب شرب پایدار، مدیریت و صیانت از منابع آب زیرزمینی، استفاده از آبهای نامتعارف در صنعت، حفاظت از رودخانهها و فعالیتهای فرهنگی و مطالعاتی که نقش مهمی در ارتقای امنیت آبی و توسعه پایدار استان ایفا کردهاند.
سدهای مخزنی و بندهای انحرافی
تاکنون هشت سد با مجموع گنجایش ذخیره حدود ۲۲۲ میلیون متر مکعب آب و ۱۰ بند انحرافی در این استان ساخته شده و به بهره برداری رسیده، یک سد جدید نیز (سد گلمندره) در سفر سال گذشته رییس جمهوری و هیئت دولت، آبگیری شده و ساخت سه سد دیگر نیز در دست اجرا است. تاکنون سالانه ۵۰ میلیون متر مکعب آب مورد نیاز شرب و بهداشت و کشاورزی و صنعت استان از محل سدهای استان تأمین شده است.
طرحهای بزرگ آبرسانی
تأمین پایدار منابع آب شرب و بهداشت مردم استان از ماموریتهای ذاتی شرکت آب منطقهای است که این شرکت از بدو تاسیس (در سال ۱۳۸۴) تاکنون سه طرح بزرگ آبرسانی به شهرهای بجنورد، شیروان و اسفراین از سدهای شیریندره، بارزو و بیدواز و همچنین طرح آبرسانی از منابع آب با کیفیت منطقه به شهرهای گرمه و جاجرم را در مجموع با بیش از ۱۵۶ کیلومتر خط انتقال اجرا کرده است.
عملیات اجرایی طرح بزرگ تامین و انتقال آب زیرزمینی محدوده سرانی به شهرهای خراسان شمالی با احداث ۲۳۰ کیلومتر خط انتقال نیز در سفر رییس جمهوری و هیئت دولت با حضور وزیر نیرو در دی ماه ۱۴۰۳ آغاز شده و اجرای یکهزار میلیارد تومان تعهدات قراردادی در این زمینه در دست اقدام است.
احداث شبکههای آبیاری
برای بهبود و توسعه آبیاری زمینهای پایاب سدهای خراسان شمالی تاکنون حدود ۲۲ هزار هکتار زمین کشاورزی در پایاب سدهای استان زیر پوشش شبکههای آبیاری رفته است و مطالعات و اجرای بیش از هزار هکتار شبکه آبیاری جدید نیز در دست اجراست.
تأمین آب مورد نیاز مجتمع پتروشیمی از آبهای نامتعارف
جایگزینی آب مورد نیاز صنایع با استفاده از منابع آبهای نامتعارف یکی از سیاستهای دولت بوده است که شرکت آب منطقهای خراسان شمالی با دریافت موافقت وزارت نیرو برای جایگزینی آب مورد نیاز مجتمع پتروشیمی از پساب تصفیهخانه فاضلاب بجنورد به ظرفیت انتقال سالانه ۵.۵ میلیون متر مکعب و آزادسازی تخصیص قبلی آن از منابع آب زیرزمینی برای مصارف شرب شهری، در این زمینه در کشور پیشرو بوده است.
این طرح همزمان با سفر رییس جمهوری به استان بهره برداری رسید. با این روند، سایر صنایع استان نیز ملزم به استفاده از آب های نامتعارف و آزادسازی تخصیص قبلی خویش از منابع آب با کیفیت برای تامین مصارف شرب شهری شدهاند.
حفاظت از حریم رودخانهها
استان خراسان شمالی ۶۶۰۰ کیلومتر رودخانه و مسیل دارد که ۲۲۰۰ کیلومتر آن رودخانهها و مسیلهای مهم است. تاکنون حریم و بستر یکهزار و ۵۱۸ کیلومتر از رودخانه ها و مسیل های مهم استان مطالعه شده و ۱۷۷ کیلومتر آن لایروبی و ۹۰ کیلومتر نیز ساماندهی شده است.
تجهیز همه چاههای برقی استان به کنتور هوشمند
استفاده بیرویه منابع آب زیرزمینی در خراسان شمالی تاکنون موجب افت سطح آب و کسری مخازن این منابع در مجموع به مقدار بیش از دو میلیارد متر مکعب شده است. برای حفاظت از منابع آب زیرزمینی در استان خراسان شمالی، کل چاههای کشاورزی برقی این استان به تعداد یکهزار و ۲۵۶ حلقه به شمارشگرهای هوشمند آب و برق تجهیز شده و تاکنون بیش از سه هزار حلقه چاه غیرمجاز نیز مسدود شده است.
با مجموع اقدامات حفاظت منابع آب زیرزمینی در استان تاکنون از برداشت غیرمجاز ۳۵ میلیون متر مکعب آب زیرزمینی جلوگیری شده است.
اطلاعرسانی و فرهنگسازی تعادل بخشی منابع آب
تحقق اهداف طرح احیا و تعادلبخشی منابع آب مستلزم همراهی بهرهبرداران است. برای همراهی مردم در طرح احیا و تعادل بخشی منابع آب، پروژههای مختلفی از سوی شرکت مدیریت منابع آب ایران پیشبینی شده است که طرح دانشآموزی نجات آب و برگزاری نشستهای اطلاعرسانی با گروههای مرجع و قشرهای مختلف موثر جامعه شامل بهرهبرداران منابع آب، نخبگان استانی، مقامات قضایی، زنان روستایی و روحانیون خراسان شمالی از این جمله است.
طرح دانشآموزی نجات آب یکی از طرحهای زیربنایی فرهنگسازی در استان خراسان شمالی است که با اجرای این طرح تاکنون بیش از ۳۵۰ هزار دانش آموز در پایه های هفتم، هشتم و نهم تحصیلی زیر پوشش آموزشهای آشنایی با منابع آب قرار گرفته اند و بر اساس آزمونهای معتبر سطح آگاهی آنها بیش از ۱۸ درصد افزایش یافته است.
براساس گزارشهای رسمی، شرکت آب منطقهای استان خراسان شمالی در اجرای طرحهای فرهنگسازی و اطلاعرسانی منابع آب در بین شرکتهای آب منطقهای کشور، پیشرو است.
مطالعات پایه منابع آب
در استان خراسان شمالی تاکنون ۴۱ ایستگاه شبکه بهینه بارانسنجی، احداث، بازسازی، تجهیز و بهرهبرداری شده است. در این استان تاکنون ۳ دوره عملیات آماربرداری سراسری منابع ومصارف و تهیه بیلان منابع آبی اجرا و ۹۵ ایستگاه آب و هواشناسی و ۱۷۹ حلقه چاه پیزومتر شبکه بهینه منابع آب نیز تکمیل، مرمت و بهرهبرداری شده است.
سامانه پایش و رصد سیلاب در محل ایستگاههای آبسنجی استان راهاندازی و بهرهبرداری شده و شبکه بهینه منابع آب سطحی وزیرزمینی نیز به صورت برخط راهاندازی و بهرهبرداری شده است. مطالعات ژئوفیزیک آبخوانهای آبرفتی استان و مطالعات ذخیره برفی و حجم آب معادل برف استان خراسان شمالی انجام شده و مطالعه ارتقاء و طراحی سازههای ایستگاههای آبسنجی استان و آنلاینسازی و بهرهبرداری از ایستگاههای آب و هواشناسی سدهای استان و شمار دیگر از طرحهای پایه مطالعات آب استان نیز در دست انجام است.
منابع آب استان خراسان شمالی
میانگین بارندگی سالانه استان خراسان شمالی براساس دوره آماری ۳۰ ساله حدود ۲۶۳ میلیمتر و حجم منابع آب تجدیدپذیر سطحی و زیرزمینی استان در مجموع یک میلیارد و ۲۶۸ میلیون متر مکعب است.
از زمان تشکیل شرکت آب منطقهای خراسان شمالی تاکنون برای تامین آب مورد نیاز واحدهای تولیدی کشاورزی و صنعتی و... از محل منابع آب سطحی و زیرزمینی در مجموع ۷۱ میلیون متر مکعب آب تخصیص یافته و برای برداشت از منابع آب زیرزمینی سه هزار و ۴۱۳ مورد مجوز و پروانه بهره برداری صادر شده است.
ادامه