جلوگیری از افزایش حدود ۲۴ میلیارد مترمکعب کسری آب زیرزمینی با اجرای طرح احیاءو تعادل‌بخشی در کشور

به گزارش خبرنگار شبکه خبری آب ایران، در سرزمینی که در کمربند خشک جهان قرار گرفته و کمتر از یک چهارم میزان بارش جهانی را دریافت می‌کند، حیات شهرها، روستاها و قطب‌های جمعیتی آن به آب‌های زیرزمینی گره خورده، در چنین شرایطی هر افت در سطح آبخوان‌ها هشداری جدی برای آینده توسعه و امنیت زیستی کشور به شمار می‌آید.

دهه‌ها برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، همراه با تداوم خشکسالی‌ها و افزایش تقاضای آب در بخش‌های کشاورزی، شرب و صنعت، موجب افت شدید سطح آبخوان‌ها، کسری مخازن و ممنوعه شدن بسیاری از دشت‌های کشور شده است؛ روندی که اگر متوقف نشود، پیامدهایی جبران‌ناپذیر برای اقتصاد، محیط‌زیست و سکونت‌گاه‌های انسانی در پی خواهد داشت.

در چنین شرایطی، «طرح احیا و تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی» که توسط وزارت نیرو اجرایی شده است، به‌عنوان پاسخی راهبردی به یکی از مهم‌ترین چالش‌های ملی کشور مطرح می‌شود.

این طرح با هدف مهار روند اضافه‌برداشت، جبران کسری مخازن آبخوان‌ها و بازگرداندن تعادل به منابع آب زیرزمینی، می‌کوشد ضمن صیانت از سرمایه‌های آبی، بستر پایداری برای تأمین آب نسل‌های حاضر و آینده فراهم آورد.

براساس آخرین آمار، از مجموع ۸۰۰ هزار چاه مجاز و غیرمجاز در کشور، حدود ۴۰ میلیارد مترمکعب آب از سفره‌های زیرزمینی برداشت می‌شود. 

حمید رحمانی معاون دفتر توسعه نظام‌های فنی، بهره‌برداری و دیسپاچینگ برق‌آبی شرکت مدیریت منابع آب ایران در گفتگو با شبکه خبری آب ایران با تأکید بر اینکه عامل اصلی فرونشست، افت سطح آب زیرزمینی است، گفت: هر چقدر برداشت بیشتر باشد، سطح آب پایین‌تر می‌رود و اگر پتانسیل فرونشست وجود داشته باشد، این پدیده تشدید می‌شود.

رحمانی افزود: برای کنترل افت سطح آب زیرزمینی همزمان باید چاه‌های غیرمجاز پر و مسلوب‌المنفعه شده و از  اضافه‌برداشت چاه‌های مجاز نیز جوگیری شود. بنابراین باید برنامه عملیاتی یک دشت به‌صورت یک بسته کامل مدیریتی دیده شود که شامل پرکردن چاه‌های غیرمجاز، کنترل برداشت چاه‌های مجاز (نصب کنتور هوشمند)، اصلاح پروانه‌ها و تغذیه مصنوعی است.

وی با اشاره به نتایج اجرای طرح احیا و تعادل‌بخشی گفت: کسری مخزن تجمعی آبخوان‌ها از ۱۲۰ میلیارد مترمکعب به ۱۵۴ میلیارد مترمکعب رسیده، اما اگر طرح اجرا نمی‌شد، اکنون این عدد به حدود ۱۷۸ میلیارد مترمکعب می‌رسید. بخشی از این تفاوت حدود ۲۴ میلیارد مترمکعبی، ناشی از اجرای طرح احیا و تعادل‌بخشی و بخش دیگری از آن ناشی از کاهش توان برداشت چاه‌ها به دلیل افت آب است.

معاون دفتر توسعه نظام‌های فنی، بهره‌برداری و دیسپاچینگ برق‌آبی شرکت مدیریت منابع آب ایران گفت: در برخی دشت‌ها افت آبخوان متوقف یا سطح آب رو به افزایش است و در برخی دیگر تنها شیب افت کاهش پیدا کرده است.