یکشنبه, 1 شهریور 1405
محبوبه ازغدی طوسی، سرپرست معاونت مهندسی و تجهیز منابع مالی حوضه آبریز اترک در گفتگو با خبرنگار شبکه خبری آب ایران اظهار داشت: در پی پیشبینی ناپایداریهای اقلیمی و احتمال وقوع بارشهای فراتر از الگوی متعارف، رواناب و سیلاب، افزایش ناگهانی آورد رودخانهها و نوسانات قابلملاحظه تراز مخازن، دستورالعمل تشدید اقدامات پیشگیرانه، پایش مستمر و ارتقای آمادگی عملیاتی سدها و تأسیسات وابسته ابلاغ شد.
وی افزود: این دستورالعمل با هدف حفظ پایداری سازهای و هیدرولیکی سدها، تضمین آمادگی و عملکرد ایمن تجهیزات بهرهبرداری و تخلیه، صیانت از دادههای حیاتی ابزاردقیق و کاهش مخاطرات احتمالی در پاییندست سدها تدوین شده است.
ازغدی طوسی تصریح کرد: تشکیل و فعالسازی کمیته اضطراری پایش ایمنی سد، کنترل ویژه رفتار بدنه، پی، تکیهگاهها، شیروانیها، زهکشها و تراوشات، بازبینی و صحتسنجی سامانههای ابزاردقیق، آمادگی دریچهها، سرریزها، تخلیهکنندهها و سامانههای برق اضطراری، از مهمترین محورهای این ابلاغیه به شمار میرود.
وی خاطرنشان کرد: این اقدامات در تمامی سدهای در حال بهرهبرداری، آبگیری اولیه، اجرا، نیمهتمام و در دست علاجبخشی و همچنین تأسیسات وابسته، با اولویت کامل و متناسب با سطح ریسک هر طرح پیگیری خواهد شد.
اهم الزامات ابلاغی:
۱. تشکیل کمیته اضطراری پایش ایمنی سد
کمیته اضطراری برای هر سد با حضور نمایندگان بهرهبردار، مشاور طراح یا ناظر، واحد کنترل ایمنی و پایداری سدها و حسب ضرورت نماینده مدیریت بحران تشکیل و فعال میشود. بازبینی سناریوهای سیلابی و اضطراری، شناسایی نقاط آسیبپذیر، تعیین سطوح هشدار، مسئولیتها، زنجیره تصمیمگیری و ثبت مستند صورتجلسات، از وظایف اصلی این کمیته است.
۲. تشدید پایش رفتار و کنترل پایداری سدها
کنترل تغییرات تراز مخزن، نشت و تراوش، کدورت آب، دبی زهکشها، نشست، تغییرشکل، جابهجایی، فشار آب حفرهای، وضعیت شیروانیها، تکیهگاهها، پی و جناحین سدها ضروری است. در سدهای دارای ترازهای جدید یا بیسابقه مخزن، برنامه کنترل ویژه و تطبیق رفتار واقعی سد با سوابق بهرهبرداری و مبانی طراحی انجام خواهد شد.
۳. بازبینی سامانههای ابزاردقیق و حفاظت از دادههای حیاتی
کنترل وضعیت بهرهبرداری، کالیبراسیون، صحتسنجی و رفع نقص تجهیزات ابزاردقیق، ثبت و پشتیبانگیری منظم از دادهها و تضمین دسترسی واحدهای بهرهبرداری، ایمنی سد و مدیریت بحران به اطلاعات حیاتی الزامی است. برای تجهیزات خارج از مدار نیز باید روش جایگزین پایش میدانی و برنامه رفع نقص فوری تعیین شود.
۴. بازرسی میدانی هدفمند از اجزای حساس
بازدیدهای میدانی از تاج، بدنه، جناحین، پی، تکیهگاهها، گالریها، چاهکها، زهکشها، درزها، نواحی نشت، مسیرهای دسترسی، شیبهای مشرف به مخزن، حوضچه آرامش و پایاب سدها با تمرکز و تناوب متناسب با شرایط هر سد انجام میشود.
۵. اعمال الزامات اختصاصی متناسب با نوع سد
کنترل ویژه نشت، تراوش، اشباعشدگی، فرسایش داخلی، نشست و پایداری شیروانیها در سدهای خاکی و سنگریزهای؛ بررسی تغییرمکان، درزها، فشار بالابرنده، زهکشها و رفتار پی در سدهای بتنی و بتن غلتکی؛ و کنترل تجهیزات، اتصالات، پایداری بستر و امکان بهرهبرداری اضطراری در سدهای لاستیکی و سازههای انعطافپذیر، مورد تأکید است.
برای سدهای در حال اجرا، تازهآبگیریشده و در دست علاجبخشی نیز سطح پایش و کنترل ایمنی کارگاهی افزایش مییابد.
۶. آمادگی تأسیسات هیدرومکانیکال و سامانههای تخلیه
دریچههای سرریز، تخلیهکنندههای تحتانی، شیرآلات، جرثقیلها، تابلوها، سامانههای فرمان و قفلهای همبست باید بهطور کامل بازبینی شوند. همچنین انجام مانور عملیاتی تجهیزات اصلی و پشتیبان، کنترل ظرفیت عبور ایمن سیلاب و بررسی وضعیت سرریز، آبروها، تندابها، حوضچه آرامش و نقاط مستعد آبشستگی ضروری است.
۷. تضمین برق اضطراری، کنترل و ارتباطات
عملکرد ژنراتورهای برق اضطراری، سامانههای تغذیه بدون وقفه، تابلوهای توزیع، سامانههای کنترل محلی و از راه دور، تجهیزات روشنایی، هشدار و مخابرات باید آزمون و تأیید شود تا تداوم بهرهبرداری ایمن و دسترسی به دادههای حیاتی در شرایط قطع برق یا اختلال ارتباطی تضمین شود.
۸. بازبینی بهرهبرداری مخزن و ظرفیت سرریز
ترازهای کنترلی، حجم خالی مخزن، آزادبرد، منحنی فرمان بهرهبرداری، الزامات پیشتخلیه و سناریوهای ورود سیلابهای متوالی یا مرکب بازبینی میشود. همچنین تأثیر رسوبگذاری، انسداد احتمالی و محدودیتهای هیدرولیکی بر ظرفیت واقعی تخلیه مورد بررسی میدانی و محاسباتی قرار خواهد گرفت.
۹. مدیریت مخاطرات پاییندست سدها
وضعیت سکونتگاهها، اراضی کشاورزی، راهها، پلها، آبگیرها، تأسیسات زیربنایی و نقاط مستعد آبگرفتگی در پاییندست سدها بررسی میشود. سامانه هشدار، فهرست مسئولان و شمارههای تماس، سطوح هشدار و سازوکار اطلاعرسانی به ذینفعان نیز باید بهروز و عملیاتی باشد.
۱۰. بازبینی شبکههای آبیاری و زهکشی و تأسیسات وابسته
شبکههای آبیاری و زهکشی، کانالها، آبگیرها، زهکشها، سازههای تقاطعی و مسیرهای انتقال آب از نظر ظرفیت عبور ایمن جریان، پایداری موضعی و وجود موانع بازبینی میشوند. لایروبی، پاکسازی، رفع انسداد، تخلیه رسوبات، جمعآوری شناورها و تثبیت نقاط آسیبپذیر در اولویت قرار دارد.
۱۱. آمادهبهکاری ماشینآلات و اقلام پشتیبانی
ماشینآلات و تجهیزات مورد نیاز برای مداخله اضطراری، از جمله لودر، بیل مکانیکی، بولدوزر، جرثقیل، کامیون، پمپ سیار، مولد برق، تجهیزات جوش و برش، کیسه، مصالح سنگی، گابیون و ژئوتکستایل، باید شناسایی، مکانیابی و از نظر آمادهبهکاری کنترل شوند.
۱۲. کنترل ملاحظات زیستمحیطی و پیامدهای ثانویه
اقدامات بهرهبرداری و رهاسازی در شرایط سیلابی باید با توجه به کنترل حمل رسوب، گلولای، مواد شناور، احتمال ورود آلایندهها، حفاظت از کیفیت آب و کاهش آثار احتمالی بر زیستبومهای حساس و کاربریهای پاییندست انجام شود.
۱۳. تقویت هماهنگی بین واحدهای تخصصی
برگزاری جلسات منظم میان معاونتهای حفاظت و بهرهبرداری، طرح و توسعه، واحد کنترل ایمنی و پایداری سدها، مشاوران و مجریان، با هدف یکپارچهسازی ملاحظات ایمنی، بهرهبرداری، اجرایی و مدیریت بحران در دستور کار قرار دارد.
۱۴. رعایت الزامات ایمنی در پروژههای اجرایی و علاجبخشی
در پروژههای اجرایی، تکمیلی، تعمیراتی، توسعهای و علاجبخشی، ملاحظات پایداری موقت و دائم، حفاظت از تجهیزات و دسترسیها، تداوم ثبت دادهها، امکان بهرهبرداری اضطراری و تابآوری عملیاتی باید بهطور کامل لحاظ شود. فعالیتهای دارای ریسک افزاینده نیز تا زمان پیشبینی تمهیدات کنترلی بازنگری خواهند شد.
۱۵. تدابیر تکمیلی در شرایط محتمل النینو
بازبینی سناریوهای همزمانی بارش و سیلاب با محدودیت دسترسی به سایت، پیشبینی اختلال در برق، مخابرات، راههای دسترسی و تأمین سوخت، آمادهسازی تیمهای کشیک و مداخله سریع، تأمین قطعات یدکی و اقلام حیاتی، تعیین آستانههای اقدام و کنترل شیبهای ناپایدار و رانشهای اطراف مخزن از جمله تدابیر تکمیلی مورد تأکید است.
۱۶. گزارشدهی و نظارت بر اجرای اقدامات
کارفرمایان موظفاند گزارش جامع و تفکیکی اقدامات انجامشده برای هر سد، شامل وضعیت پایش و بازرسی، آمادگی تجهیزات تخلیه و برق پشتیبان، ماشینآلات و تجهیزات اضطراری و نتایج هماهنگی با دستگاههای ذیربط را با اولویتبندی سدهای در معرض سیلابهای سنگین و ریسک بالا ارائه کنند. همچنین نمایندگان حوضه آبریز اترک، حسب نیاز و با هماهنگی قبلی، در نشستهای کارگروههای اضطراری و بازدیدهای میدانی حضور خواهند یافت.
ادامه