پنجشنبه, 8 مرداد 1405
به گزارش خبرنگار شبکه خبری آب ایران، نشست علمی بررسی اثرات عوامل اقلیمی و انسانی بر شرایط هیدرولوژیکی حوضه آبریز فرامرزی هریرود با حضور مدیران و کارشناسان صنعت آب، پژوهشگران، دانشجویان و نمایندگان برخی از سمنها، به همت دفتر رودخانههای مرزی و منابع آب مشترک و با مشارکت پژوهشکده مهندسی و مدیریت آب دانشگاه تربیت مدرس، در محل شرکت مدیریت منابع آب ایران برگزار شد.
حوضه آبریز هریرود در گستره جغرافیایی مرزهای سه کشور افغانستان، ایران و ترکمنستان امتداد یافته است. شهرهای مهم واقع در این حوضه آبریز مشترک عبارتند از هرات در افغانستان، مشهد در ایران و تجن در ترکمنستان که موجب میشود مدیریت این حوضه آبریز مشترک از منظر پایداری جریان آب، ملاحظات محیطزیستی، امنیت آبی و همکاریهای منطقهای از اهمیت ویژهای برخوردار گردد.
در ابتدای این نشست، فریبا آوریده رئیسگروه دفتر رودخانههای مرزی و منابع آب مشترک، با تأکید بر ضرورت توسعه مطالعات تخصصی در حوضههای آبریز مشترک، اظهار کرد: تصمیمگیری در حوزه آبهای فرامرزی نیازمند پشتوانه علمی، دادههای معتبر و تحلیلهای دقیق است و برگزاری این نشستها میتواند زمینه بهرهگیری هرچه بیشتر از ظرفیت دانشگاهها و مراکز پژوهشی را در مدیریت منابع آب مشترک فراهم کند.
وی با اشاره به جایگاه راهبردی رودخانه مرزی هریرود افزود: رژیم حقوقی این رودخانه میان ایران و افغانستان تاکنون تعیین نشده است و کاهش محسوس آورد رودخانه در سالهای اخیر، ضرورت انجام مطالعات جامع برای شناسایی عوامل مؤثر بر این روند را دوچندان کرده است.
در ادامه نشست، مجید دلاور، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، نتایج مطالعه «توسعه مدل جامع هیدرولوژی حوضه آبریز فرامرزی هریرود و ارزیابی اثرات عوامل اقلیمی و طرحهای توسعهای بر پاییندست» را تشریح کرد.
وی اظهار داشت: طی سالهای گذشته فرضیههای مختلفی درباره دلایل کاهش جریانهای ورودی به ایران مطرح شده بود، اما پاسخ علمی به این پرسش، مستلزم انجام مطالعهای جامع و تفکیک سهم عوامل اقلیمی و فعالیتهای انسانی بود.
دلاور هدف اصلی این پژوهش را دستیابی به تصویری جامع از وضعیت منابع آب حوضه و تعیین سهم تغییرات اقلیمی و انسانی از جمله طرحهای توسعهای در کاهش جریانهای رودخانه عنوان کرد. وی افزود: در این مطالعه با تلفیق دادههای مشاهداتی، اطلاعات ماهوارهای، آمار ایستگاههای هواشناسی و مدلهای پیشرفته هیدرولوژیکی، تلاش شد تصویری دقیق از روند تغییرات منابع آب حوضه طی بیش از سه دهه گذشته ارائه شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به چالشهای مطالعاتی این حوضه اظهار داشت: محدودیت شدید دادههای هواشناسی و هیدرولوژیکی، بهویژه در افغانستان و ترکمنستان، از مهمترین موانع انجام این پژوهش بود؛ از همین رو، از رویکردی تلفیقی مبتنی بر دادههای زمینی، اطلاعات سنجش از دور و مدلسازی در نرم افزارهای SWAT و WEAP برای شبیهسازی شرایط حوضه استفاده شد.
وی با تشریح نتایج تحلیلهای اقلیمی خاطرنشان کرد: بررسیها نشان میدهد تغییرات بارش سالانه در حوضه، روند معناداری نداشته، اما دمای حداقل و متوسط سالانه افزایش یافته است.
دلاور همچنین گفت: بررسی روند تغییرات طی دوره مطالعاتی ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۲ نشان میدهد ورودی به سد سلما ۸ درصد و ورودی به مخزن سد دوستی مشترک بین ایران و ترکمنستان 7۰ درصد کاهش یافته است. دکتر دلاور تأکید کرد: مهمترین پیام این پژوهش آن است که طرحهای توسعهای و برداشتهای انسانی نقش و تاثیر بسزایی در آورد رودخانه ایجاد کرده اند.
وی در عین حال بیان کرد: نتایج ارائهشده مربوط به دوره مطالعاتی ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۲ است و با توجه به شتاب گرفتن اجرای طرحهای توسعه منابع آب در بالادست حوضه در سالهای اخیر، در صورت انجام ارزیابی با تمرکز بر سالهای اخیر، سهم عوامل انسانی در کاهش جریانهای ورودی هریرود به ایران بیش از مقادیر برآوردشده در این مطالعه میباشد.
دکتر دلاور با تأکید بر کاربردهای مدیریتی این پژوهش افزود: نتایج این مطالعه میتواند مبنای تدوین سناریوهای مدیریت منابع آب، ارزیابی ریسکهای ناشی از تغییرات اقلیمی، برنامهریزی برای سازگاری با شرایط آینده و پشتیبانی علمی از تصمیمات مرتبط با مدیریت آبهای فرامرزی و مذاکرات فنی باشد.
در پایان نشست، حاضرین بر استمرار برگزاری نشستهای تخصصی، توسعه همکاری میان دستگاههای اجرایی، دانشگاهها و مراکز پژوهشی و بهرهگیری از دستاوردهای علمی در مدیریت حوضههای آبریز فرامرزی تاکید کردند.
ادامه