
به گزارش خبرنگار شبکه خبری آب ایران، نشست علمی ارزیابی وضعیت اکوهیدرولوژیکی، تاریخی و حقوقی «گودزره» با بررسی معیارهای تالاب برگزار شد. در این نشست در این نشست، علاقهمندان، متخصصان و پژوهشگران شرکتکننده ابعاد مختلف اکولوژیکی، تاریخی و حقوقی گودزره و ارتباط آن با تالابهای هامون و حوضه هیرمند را نقد و بررسی کردند و اهمیت تکمیل مستندات علمی و حقوقی درباره وضعیت گودزره، بررسی آثار تغییر مسیر جریان طبیعی هیرمند و استفاده از ظرفیتهای کارشناسی و دیپلماسی آب برای پیگیری موضوع در تعاملات دوجانبه و مجامع بینالمللی مورد تأکید قرار گرفت.
ادعای احیای گودزره نباید به مبنایی برای توجیه انحراف آب تبدیل شود
فریبا آوریده، سرپرست دفتر رودخانههای مرزی و منابع آب مشترک وزارت نیرو، با اشاره به ضرورت بررسی وضعیت گودزره گفت: اهمیت موضوع از آنجا ناشی میشود که طرف افغانستانی با استفاده ابزاری برای احیاء و طرح ادعای تاریخیبودن این پهنه تلاش دارد گودزره را در کنار تالابهای تاریخی و بینالمللی هامون قرار دهد.
وی افزود: چند پرسش اساسی مطرح است؛ اینکه گودزره باتوجه به منابع علمی، شاخصهای زیستمحیطی و کارکردهای یک تالاب را دارد و در شرایط کنونی نیز آیا امکان احیاء و بهرهبرداری از خدمات اکوسیستمی تالاب بر آن متصور است؟
وی در ادامه تأکید کرد: انتظار میرود پژوهشگران و کارشناسان نیز منصفانه به نقد و بررسی این موضوع بپردازند و در مواردی نیز تقسیم کار مشخصی برای بهرهگیری از نتایج آن میان دستگاههای ذیربط و مسئول صورت گیرد.
مسئله اصلی، حفاظت از یکپارچگی اکولوژیکی حوضه هیرمند
آرزو اشرفیزاده، مدیرکل دفتر حفاظت و احیای تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست کشور، با تأکید بر اهمیت فرامرزی تالابهای هامون اعلام کرد: موضوع انحراف جریان طبیعی هیرمند فراتر از یک اختلاف آب مرزی، به سرنوشت یکی از مهمترین سامانههای آبی و تالابهای فرامرزی جهان که پایداری زیستمحیطی و معیشت ساکنان پاییندست هیرمند در طی قرنها را مرتبط ساخته و صرفاً یک موضوع فنی یا مرزی نیست و از ابعاد اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی گستردهای شامل میشود.
وی در ادامه گفت: ارزشهای اکولوژیکی، تنوع زیستی و خدمات اجتماعی و اقتصادی تالابهای هامون با ثبت بینالمللی، بهویژه برای جوامع محلی دو سوی مرز قابل قیاس با گودزره نبوده و از جایگاه ویژهای برخوردار است؛ ازاینرو، انحراف آب از مسیر طبیعی آن نیاز به تدبیرلازم، اقدام عملی و پیگیری فوری داشته و مستندسازی علمی و جلوگیری از تداوم این روند را مورد توجه جدی قرار داد.
ضرورت تولید ادبیات علمی و حقوقی برای پیگیری موضوع هامون
علی فهیم دانش، مشاور معاون وزارت امور خارجه و دبیر کمیته دیپلماسی آب کشور همچنین ضرورت بررسی همهجانبه تالابهای هامون و اهمیت استفاده همزمان از ظرفیت سیاسی، دوجانبه و حقوقی در کنار بهکارگیری ظرفیتهای علمی و رسانهای برای تبیین وضعیت حساس تالابهای مذکور در گفتوگوهای دوجانبه با افغانستان را در پیگیری موضوع را مورد تأکید قرار داد.
وی برگزاری این نشست و مطالعه انجامشده در مورد گودزره و حوضه هیرمند را فرصتی برای تقویت این ظرفیت دانست و تصریح کرد: هرچه تولید محتوای علمی و مستند در این زمینه بیشتر باشد، ابزارهای کشور برای پیگیری موضوع در ابعاد سیاسی و حقوقی تقویت میشود.
وی در ادامه بیان داشت: مسائل زیستمحیطی را نمیتوان با مرزبندیهای سیاسی از یکدیگر جدا کرد و همکاری منطقهای برای حفاظت از این سامانه آبی ضرورت دارد.
شواهد تاریخی و اکولوژیکی، همارزی گودزره و هامونها را تأیید نکرده است
در پژوهش ارائه شده در این نشست مطالعه و بررسی شواهد باستانشناسی، متون تاریخی و مذهبی و دادههای زمینشناختی و ارزیابی معیارهای علمی از وضعیت گودزره با مقایسه تعریف حدود ۴۰ تالاب دنیا به دنبال پاسخ به این پرسش اصلی بود، آیا گودزره تالاب با کارکردهای اکولوژیکی مشابه هامونها است یا خیر.
مطالعات سالهای ۱۹۷۶ تا ۲۰۰۵ نشان داد رابطه معناداری میان آبگرفتگی و رشد پوشش گیاهی در گودزره برخلاف هامونها بوده بهعنوان یک پهنه شور و متشکل از برکههای جداگانه با پوشش گیاهان خشکزی توصیف شده است.