معاون مهندسی حوضه آبریز ارس در گفتگو با شبکه خبری آب ایران تشریح کرد:

امید زارعی‌منش، معاون مهندسی و تجهیز منابع مالی حوضه آبریز ارس، در گفتگو با شبکه خبری آب ایران در تشریح طرح سد خداآفرین، سد قیزقلعه‌سی و شبکه آبیاری و زهکشی در استان‌های آذربایجان شرقی و اردبیل اظهار کرد: این طرح شامل دو سد خداآفرین و قیزقلعه‌سی است. اراضی طرح خداآفرین در شمال‌غربی کشور و در استان‌های آذربایجان شرقی و اردبیل قرار دارد. این اراضی عمدتاً در تراس فوقانی دشت مغان و در بالادست طرح آبیاری موجود مغان واقع شده است. بخشی از اراضی طرح نیز در منطقه لاریجان و در مجاورت رودخانه ارس قرار دارد و به‌وسیله دره‌رود از سایر اراضی طرح جدا شده است.

وی افزود: وسعت اراضی طرح آبیاری و زهکشی خداآفرین بالغ بر ۴۰ هزار هکتار به‌صورت خالص است که ۵۲۹۰ هکتار آن در استان آذربایجان شرقی، از پایاب سد قیزقلعه‌سی تا دره‌رود، و ۳۶۷۰۰ هکتار آن در استان اردبیل واقع شده که از حوالی دره‌رود تا بیله‌سوار ادامه دارد. طول کانال اصلی انتقال آب نیز بالغ بر ۱۴۴ کیلومتر است که از سد قیزقلعه‌سی شروع می‌شود و ۵۲ کیلومتر از این کانال در استان آذربایجان شرقی قرار دارد.

اهداف کلان طرح در شمال‌غرب کشور

زارعی‌منش درباره اهداف اجرای این طرح گفت: حفظ حق‌آبه ایران به میزان یک میلیارد مترمکعب و جلوگیری از خروج آن از کشور، کنترل سیلاب‌های رود ارس و تأمین آب مورد نیاز اراضی پایاب سد در کشورهای ایران و آذربایجان، از جمله مهم‌ترین اهداف این طرح به شمار می‌رود.

سد خداآفرین؛ از آغاز اجرا تا اهداف چندمنظوره

معاون مهندسی و تجهیز منابع مالی حوضه آبریز ارس در ادامه با اشاره به سد خداآفرین بیان کرد: سد خداآفرین در فاصله ۱۹۶ کیلومتری پایین‌دست سد ارس و ۲۶۰ کیلومتری شمال شرقی تبریز، بر روی رودخانه ارس و به‌صورت مشترک میان جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان احداث شده است. مراحل اجرایی این سد از سال ۱۳۷۹ توسط جمهوری اسلامی ایران و با احداث کالورت انحراف آب آغاز شد و آبگیری اولیه آن در سال ۱۳۸۷ انجام گرفت.

وی تصریح کرد: هدف از اجرای سد خداآفرین و سد تنظیمی قیزقلعه‌سی، ذخیره‌سازی آب و کنترل سیلاب‌های رودخانه ارس به‌منظور آبیاری بالغ بر ۴۰ هزار هکتار از اراضی پایین‌دست در استان‌های آذربایجان شرقی و اردبیل و نیز ۲۵۰ هزار هکتار از اراضی پایاب سد در جمهوری آذربایجان است. حجم آب قابل تنظیم سالانه این سدها ۱۰۰۰ میلیون مترمکعب است.

زارعی‌منش ادامه داد: ارتفاع سد خداآفرین از پی ۶۴ متر و از رودخانه ۶۰ متر است و این سد از نوع خاکی با هسته رسی محسوب می‌شود. حجم مخزن سد در تراز نرمال ۱۶۱۲ میلیون مترمکعب است. همچنین تولید انرژی برقابی از دیگر اهداف احداث سد خداآفرین به شمار می‌رود و ظرفیت اسمی نیروگاه در سمت ایران ۱۰۰ مگاوات پیش‌بینی شده که در دست اجرا است.

وی درباره اجزای اصلی سد خداآفرین نیز گفت: سیستم انحراف آب، بدنه سد، سرریز آزاد و تونل سرریز، تونل و سیستم آب‌آور نیروگاه راست و چپ و نیروگاه‌ها از اجزای اصلی این سد هستند.

سد قیزقلعه‌سی؛ نقش تنظیمی، انتقال آب و تولید برق

معاون مهندسی و تجهیز منابع مالی حوضه آبریز ارس سپس با اشاره به سد قیزقلعه‌سی اظهار کرد: سد تنظیمی ـ انحرافی قیزقلعه‌سی با هدف انتقال بخشی از آب خروجی از سد مخزنی خداآفرین، به‌عنوان بخشی از حق‌آبه ایران، به کانال اصلی شبکه آبیاری و همچنین تولید برق احداث شده است. موقعیت این سد در فاصله ۱۲ کیلومتری پایین‌دست سد مخزنی خداآفرین قرار دارد.

وی افزود: این سد از نوع خاکی با هسته رسی و با ارتفاع ۳۷ متر از پی و ۳۵ متر از بستر است. برای این سد، دو نیروگاه هر یک به ظرفیت ۴۰ مگاوات طراحی شده و متوسط انرژی سالیانه نیروگاه‌های مذکور معادل ۲۷۰ میلیون کیلووات ساعت برآورد شده است. سد قیزقلعه‌سی در ۳۰ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۳ وارد مدار بهره‌برداری شد.

شبکه پایاب خداآفرین؛ یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های آبیاری تحت فشار کشور

زارعی‌منش در ادامه درباره شبکه پایاب سد خداآفرین گفت: شبکه آبیاری و زهکشی خداآفرین یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های یکپارچه آبیاری تحت فشار کشور است که بخشی از مراتع و اراضی دیم دشت مغان در موقعیت ضلع جنوبی شبکه خداآفرین مغان موجود را آبیاری خواهد کرد. آب این شبکه از سد خداآفرین که بر روی رودخانه مرزی ارس احداث شده، تأمین می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: اراضی پایاب سد خداآفرین در استان‌های آذربایجان شرقی و اردبیل واقع شده است. طول کانال اصلی انتقال آب بالغ بر ۱۴۰ کیلومتر است که از سد قیزقلعه‌سی آغاز می‌شود و ۵۲ کیلومتر از آن در استان آذربایجان شرقی قرار دارد.

فراهم شدن زیرساخت بهره‌برداری پایدار در اراضی پایاب

معاون مهندسی و تجهیز منابع مالی حوضه آبریز ارس با اشاره به آخرین وضعیت اجرایی این شبکه اظهار کرد: با تکمیل موفقیت‌آمیز عملیات اجرایی این ایستگاه‌ها و تأمین کامل زیرساخت‌های برقی و نیرورسانی، اکنون زیرساخت لازم برای بهره‌برداری پایدار از حدود ۳۱۴۰ هکتار از اراضی ارزشمند پایاب فراهم شده است. این دستاورد فنی، گامی استراتژیک در جهت مقابله با چالش‌های کم‌آبی و ارتقای بهره‌وری بخش کشاورزی در این منطقه محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: تکمیل و راه‌اندازی این ایستگاه‌های پمپاژ نه تنها نویدبخش تحولی چشمگیر در تولیدات کشاورزی منطقه گرمادوز است، بلکه الگویی موفق از همکاری بین‌بخشی و مدیریت یکپارچه منابع آب را به نمایش می‌گذارد. با برنامه‌ریزی مدون برای بهره‌برداری پایدار، انتظار می‌رود این زیرساخت‌های حیاتی نقش بی‌بدیلی در رونق اقتصاد منطقه و اشتغال پایدار در استان آذربایجان شرقی ایفا کنند.

وضعیت اجرای طرح در آذربایجان شرقی

زارعی‌منش در تشریح وضعیت اجرای طرح در استان آذربایجان شرقی گفت: سطح اراضی شبکه آبیاری در این استان ۵۲۹۰ هکتار است و عملیات اجرایی کانال اصلی خداآفرین، ۹ ایستگاه پمپاژ و شبکه آبیاری و زهکشی به‌طور کامل خاتمه یافته است.

پیشرفت ۹۸ درصدی طرح در استان اردبیل

وی درباره وضعیت استان اردبیل نیز اظهار کرد: سطح اراضی شبکه آبیاری در این استان ۳۶۷۰۰ هکتار است و پیشرفت فیزیکی عملیات اجرایی کانال خداآفرین و شبکه آبیاری و زهکشی در استان اردبیل به ۹۸ درصد رسیده است. همچنین شبکه اصلی آبیاری در ناحیه عمرانی اول و دوم در سطح ۱۵۱۳۶ هکتار به‌طور کامل اجرا شده و قابل بهره‌برداری است.

معاون مهندسی و تجهیز منابع مالی حوضه آبریز ارس در پایان گفت: اجرای بخش ثقلی ناحیه عمرانی چهارم در سطح ۳۴۰۰ هکتار و ۶ ایستگاه پمپاژ بخش تحت فشار نیز خاتمه یافته است و هم‌اکنون تکمیل نواقص ایستگاه‌های پمپاژ ثانویه ناحیه عمرانی سوم در حال انجام است.