وضعیت بحرانی دشت ساوه در استان مرکزی/ از برداشت‌های بی رویه تا ضرورت تغییر الگوی مصرف

به گزارش شبکه خبری آب ایران به نقل از روابط عمومی شرکت آب منطقه ای مرکزی، امید حبیبی وضعیت منابع آب زیرزمینی دشت ساوه را بحرانی توصیف کرد و گفت: افت سالانه بیش از یک متری سفره‌های زیرزمینی، پدیده نگران‌کننده فرونشست زمین از ۸ تا ۲۰ سانتی‌متر در سال و برداشت‌های بی‌رویه از چاه‌های مجاز و غیرمجاز، پایداری اقتصادی، زیرساخت‌ها و حتی امنیت منطقه را به طور جدی تهدید می‌کند.

حبیبی اعلام کرد: دشت ساوه در دسته دشت‌های ممنوعه بحرانی قرار گرفته و شاهد افت شدید سطح آب زیرزمینی در آن هستیم که به طور متوسط سالانه بیش از ۱ متر (در برخی مناطق حتی تا ۱.۱ متر) برآورد می‌شود.

وی، عوامل اصلی تشدید این بحران را برداشت بی‌رویه از بیش از ۱۳۰۰ حلقه چاه مجاز و غیرمجاز، الگوی کشت سنتی و پُرآب‌بَر، تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی عنوان کرد و افزود: وجود بیش از ۱۳۰۰ حلقه چاه مجاز با برداشت صدها میلیون مترمکعب در سال، در کنار چاه‌های غیرمجاز که عامل اصلی افت منابع آب زیرزمینی هستند، تعادل بین تغذیه و برداشت آب را به هم زده است.

حبیبی در خصوص پدیده فرونشست زمین در دشت ساوه (به ویژه مناطق شرقی با خاک ریزدانه و رسی) گفت: نرخ فرونشست در مناطق مختلف دشت بین ۸ تا ۲۰ سانتی‌متر در سال گزارش شده است که این خود مخاطرات جدی نظیر ایجاد فروچاله، ترک‌خوردگی دیواره چاه‌ها و ساختمان‌ها، خسارات زیرساختی جبران‌ناپذیر و افزایش خطر سیلاب را به همراه دارد.

مدیر امور منابع آب شهرستان ساوه مسدود کردن چاه‌های غیرمجاز را الزامی دانسته و تأکید کرد: در چنین شرایطی، اقدامات محلی مانند مسدود کردن چاه‌های غیرمجاز هرچند ضروری است، اما به تنهایی کافی نیست. در این راستا نیازمند سیاست‌گذاری‌های ملی و تغییرات اساسی در الگوی مصرف آب هستیم. در این رابطه تغییر الگوی کشت، کاهش وابستگی به کشاورزی پرآب‌بر، ترویج محصولات کم‌آب‌بر، توسعه صنایع تبدیلی و مشارکت عمومی تمامی اقشار جامعه ضروری است.

مهندس حبیبی ابراز داشت: در این راستا برنامه‌هایی برای بستن کامل پرونده چاه‌های غیرمجاز در یک بازه زمانی حداکثر تا ۲ سال آینده اعلام شده است. همچنین، پیشنهادهایی برای ممنوعیت کشت سوم در برخی مناطق مطرح شده تا فشار بر منابع آب کاهش یابد.

گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که مسدود شدن حتی تعداد محدودی چاه غیرمجاز می‌تواند صرفه‌جویی قابل توجهی مانند صدها هزار مترمکعب در مصرف آب ایجاد کند، اما بدون تغییرات ساختاری، این اقدامات موقتی خواهند بود.

وی اضافه کرد: تغییر الگوی کشت و کشاورزی، کاهش وابستگی‌های اقتصادی به کشاورزی سنتی، مشارکت عمومی و آموزش صحیح، سرمایه‌گذاری در فناوری و بازچرخانی آب، همکاری‌های بین‌سازمانی و اتخاذ تصمیم‌گیری ملی، از دیگر پیشنهادهایی است که در این حوزه می‌توان ارائه داد. با اجرای هماهنگ چنین اقداماتی، نه تنها می‌توان از تشدید بحران در دشت ساوه جلوگیری کرد، بلکه الگویی برای مدیریت پایدار منابع آب در سایر مناطق کشور فراهم آورد.

حبیبی در پایان ابراز امیدواری کرد با اتخاذ تصمیمات ملی، تغییر نگاه سنتی به مصرف آب و هم‌افزایی فرابخشی، بتوان از تشدید بحران جلوگیری کرده و دشت ساوه را به الگوی مدیریت پایدار منابع آب تبدیل کرد.