سفره‌های زیرزمینی استان اردبیل در معرض خطر

به گزارش شبکه خبری آب ایران، در سال‌های اخیر سفره‌های آب زیرزمینی در دشت اردبیل بدلیل استفاده بی‌رویه از چاه‌های آب، بارش کم و استفاده از چاه‌های غیرمجاز پایین آمده و زنگ خطر را در استان اردبیل به صدا درآورده است.

تغییر اقلیم و کاهش بارندگی‌ها یکی از دلایل این وضعیت بوده است اما مهمتر از آن برداشت بی رویه آب در بخش‌های مختلف آشامیدنی، صنعت و از همه مهمتر کشاورزی بوده است.

تغییرات اقلیمی و مسائل تکتونیکی ،افزایش فزاینده کشت و زرع و حفر چاه‌های زیاد، برداشت بی رویه، افزایش بی رویه جمعیت و مسائل ناشی از کاربری‌های شهری ،صنایع، تخریب مراتع و جنگل‌ها از عوامل مهم فرونشست دشت اردبیل است.

استاندارد برداشت سالانه آب از منابع دشت اردبیل ۱۳۰ میلیون مترمکعب است در حالی که در سال‌های اخیر رقمی بالغ بر ۶۳۲ میلیون متر مکعب آب از این دشت برداشت شده و این رقم پنج برابر ظرفیت تعریف شده است.

علاوه بر سفره های زیر زمینی بعنوان منبع استراتژیک و بین نسلی، وضعیت سدهای استان هم حال روز خوبی ندارد. در حال حاضر ۳۰ تا ۴۰ درصد آب‌هایی که در پشت سدهای استان ذخیره سازی می شد تعدیل شده است به‌طوری که هم اکنون سد یامچی که برای ۸۰ میلیون متر مکعب ذخیره سازی آب طراحی و احداث شده بود کمتر از ۴۰ میلیون مترمکعب آب دارد.

یکی از اصلی‌ترین راهکارهای پیشنهادی کارشناسان، برای جلوگیری از کاهش سفره‌های آب زیرزمینی، انسداد چاه‌های غیرمجاز است هرچند این امر منجر به کاهش سفره‌های زیرزمینی نشده ولی به گفته کارشناسان یکی از راهکارهای جلوگیری از برداشت بی رویه آب و تعدیل سطح سفره‌های زیرزمینی است.

با وجود اقدامات غیرسازه‌ای از قبیل پرکردن چاه‌های غیرمجاز، جلوگیری از اضافه برداشت منابع آبی مجاز، نصب و بکارگیری کنتورهای هوشمند آب و برق، اطلاع رسانی وسیع بین مشترکان آب زیرزمینی، حذف قسمتی از آب آشامیدنی از منابع آب زیرزمینی و تامین آن از سد یامچی هنوز شاهد تداوم افت سطح سفره های زیر زمینی استان هستیم.

از دلایل این پدیده می‌توان به بروز خشکسالی‌های بیش از یک دهه اخیر و همچنین محدود شدن تغذیه طبیعی آن ناشی از اجرا شدن طرح‌های توسعه منابع آب در بالادست ورودی‌های طبیعی این دشت اشاره کرد.

کاهش آبدهی چاه‌ها، چشمه‌ها و قنوات، تغییر محل و کف‌شکنی چاه‌ها و در نتیجه تحمیل هزینه‌های گزاف در این خصوص به صاحبان چاه‌ها، افت کیفی منابع آب و شور شدن تدریجی آنها، محدودیت در مصارف کشاورزی و صنعت و شرب، افزایش سرسام آور هزینه‌های تامین انرژی مثل برق و سوخت، عوارض منفی ناشی از فرونشست زمین و کاهش ظرفیت حجم مخزن طبیعی از تبعات این پدیده است.

احیای سفره‌های زیر زمینی با انسداد چاه‌های غیرمجاز

علی حیدری اناری مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اردبیل در این باره گفت: با برنامه‌ریزی صورت گرفته و با انجام عملیات انسداد چاه‌ها به ویژه با همکاری نیروهای گشت و بازرسی از منابع آبی اردبیل حفاظت شده و درصدد هستیم با انسداد چاه‌های غیرمجاز در استان از هدر رفت و اضافه برداشت آب از سفره‌های زیرزمینی اردبیل جلوگیری شود.

وی با اشاره به افت ۱۳ سانتی‌متری آبخوان دشت اردبیل به جهت اضافه برداشت‌ها در سال‌های گذشته افزود: ارتقای کمی و کیفی آب آشامیدنی مرکز استان در سال‌های اخیر دغدغه مهم و اساسی مسئولان استانی و بخش آب بوده و باید با همدلی و همکاری همدیگر دنبال ارتقای وضعیت کمی و کیفی آب در استان باشیم.

حیدری اناری با بیان اینکه مصرف سالیانه آب آشامیدنی مرکز استان بیش از ۶۳ میلیون مترمکعب برآورد شده است ، گفت: ۷۰ درصد آب مورد نیاز مردم اردبیل از طریق آب‌های سطحی و ۳۰ درصد دیگر هم از طریق چاه‌ها تامین می‌شود.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اردبیل ادامه داد: به دنبال تقویت برنامه‌های بخش آب و جلوگیری از فرو نشست زمین در سال‌های اخیر از اضافه برداشت پنج میلیون مترمکعب آب زیرزمینی در اردبیل جلوگیری شده است.

حیدری اناری از صرفه‌جویی سالانه یک میلیون لیتر آب در سفره‌های زیرزمینی اردبیل خبر داد و گفت: با یک میلیون لیتر صرفه‌جویی سالانه در مصرف آب‌های زیرزمینی می‌توان آب مورد نیاز حدود ۱۰۰ واحد اقتصادی را در مرکز استان تامین و زمینه اشتغال جوانان را فراهم کرد.

صرفه جویی بیش از ۲ میلیون مترمکعب در مصرف آب زیرزمینی اردبیل

داور بستام مدیر حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب شرکت آب منطقه‌ای اردبیل هم در این باره گفت: برای جلوگیری از فرونشست زمین و تقویت سفره‌های زیر زمینی استان در سال گذشته ۱۷۳ حلقه چاه غیرمجاز در استان مسدود و با این اقدام بیش از ۲ میلیون مترمکعب در مصرف آب زیرزمینی صرفه‌جویی شد.

وی جلوگیری از برداشت‌های بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی و چاه‌ها را ضروری دانست و گفت: برای تحقق این امر برنامه‌های مختلفی با هدف تعادل‌بخشی در دشت اردبیل انجام شده است.

مدیر حفاظت و بهره‌برداری از منابع آب شرکت آب منطقه‌ای اردبیل اظهار کرد: مراقبت‌های لازم را از منابع موجود انجام می‌دهیم تا زمینه بهره‌برداری صحیح و درست از این منابع ارزشمند فراهم آمده و از هرگونه برداشت‌های غیرمجاز جلوگیری شود.

بستام با تاکید بر لزوم تصمیم‌گیری‌های حیاتی برای جلوگیری از افت سطح ایستابی دشت اردبیل و در جایی که آب بالا می‌آید، اظهار کرد: با توجه به تدوام افت تراز سطح ایستابی، افزایش قابل ملاحظه کسری مخزن آبخوان، افت تصاعدی کیفیت آب استحصالی، فراگیری و گسترش فرونشست در محدوده آبخوان محتمل بوده و هماهنگی و همکاری سازمان‌های مختلف جهت کاهش بارگذاری مصارف آب و بهبود وضعیت آبخوان ضروری می‌باشد.

مدیر حفاظت و بهره‌برداری‌ از منابع آب شرکت آب منطقه‌ای اردبیل با اشاره به وضعیت آبخوان دشت اردبیل و پیامدها و تاثیرات برداشت‌های بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی اظهار کرد: برای عبور از این شرایط راهکارهای مختلفی در بازه‌های زمانی کوتاه مدت، میان مدت و دراز مدت توسط بخش آب استان با هدف جلوگیری از استفاده بی‌رویه از منابع آبی و کشت محصولات پر آب ترسیم شده است.

وی افزایش بهره‌وری و کنترل مصارف آب، اجرای طرح تغذیه مصنوعی از طریق پساب، جایگزینی پساب فاضلاب شهر اردبیل با چاه‌های صنایع پرمصرف و تغییر کاربری چاه‌های کشاورزی در راستای تامین آب صنایع جدید را از راهکارهای کوتاه مدت برای گذر از شرایط موجود دشت اردبیل اعلام کرد.

تغذیه مصنوعی و تقویت آبخوان در اردبیل

حمید فضایلی معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای اردبیل هم گفت: مطالعه استفاده از آب مازاد و سیلابی رودخانه‌های شرق و غرب دشت اردبیل برای تغذیه مصنوعی و تقویت آبخوان از طریق انتقال آب به زمین‌های خاکبرداری شده مدنظر بخش آب استان قرار دارد.

وی اظهار کرد: انتقال آب از حوضه‌های مجاور به منظور تامین آب آشامیدنی و صنعت و افزایش بهره‌وری مصارف آب کشاورزی در جهت تعادل بخشی و تعدیل کسری آبخوان دشت اردبیل جزو برنامه‌های عملیاتی بخش آب استان قرار گرفته و برنامه‌ها با جدیت پیگیری می‌شود.

فضایلی با اشاره به برنامه‌ریزی به منظور زون‌بندی و تعیین نقاط بحرانی و متوسط و عادی و افت تراز آبخوان دشت اردبیل افزود: اجرای طرح تجمیع چاه‌ها در شهرک‌های صنعتی، اجرای مستمر و موثر طرح‌های تعادل بخشی و اطلاع رسانی، آموزش، فرهنگ سازی و جلب مشارکت مردمی از جمله اقداماتی است که در راستای علاج بخشی دشت اردبیل توسط بخش آب استان صورت می‌گیرد.

وی با اشاره به اینکه مطالعات آب‌های سطحی در ۱۷۸ ایستگاه آب و هواشناسی الکترونیکی، مکانیکی و مطالعات آب زیرزمینی در شبکه پیزومتری چهار دشت در استان در حال بهره‌برداری است، ادامه داد: این امر در راستای هماهنگی بیشتر در ارائه داده‌ها و ادغام ایستگاه‌های هواشناسی با همکاری اداره کل هواشناسی بر اساس تفاهم‌نامه مبادله شده در حال انجام است.

معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای اردبیل گفت: وضعیت منابع آب سطحی، زیرزمینی، تغییرات دبی رودخانه‌ها و سطح آب زیرزمینی بر اساس برنامه عملیاتی به‌صورت روزانه، ماهانه، فصلی و سالانه توسط دفتر مطالعات پایه منابع آب ارزیابی و گزارش آنها به‌صورت منظم به دفاتر حوضه‌های آبریز ارس و سفیدرود بزرگ ارسال می‌شود.