چهارشنبه, 20 خرداد 1405
به گزارش شبکه خبری آب ایران به نقل از روابط عمومی شرکت آب منطقهای مرکزی، قنات به عنوان شاهکاری از مهندسی سنتی ایران و نمادی از سازگاری هوشمندانه انسان با طبیعت خشک، قرنها شریان حیاتی زندگی در دشتهای مرکزی کشور بوده است. این سازههای ارزشمند که بر پایه دانش بومی و شناخت دقیق زمین شکل گرفتهاند، نظامی پایدار برای بهرهبرداری و تغذیه منابع آب زیرزمینی فراهم کرده و نقش مهمی در تأمین آب کشاورزی و شکلگیری زندگی اجتماعی در روستاها داشتهاند.
جریان آرام آب در قنوات علاوه بر تأمین نیازهای معیشتی، فرهنگ همکاری، اعتماد و مدیریت جمعی منابع را در میان جوامع محلی تقویت کرده بود؛ اما امروز این میراث ارزشمند با چالشهای جدی مواجه شده است.
افت شدید آبهای زیرزمینی؛ تهدیدی جدی برای حیات قنوات
خشکسالیهای پیاپی و جایگزینی چاههای عمیق با سازوکارهای برداشت نامتعادل از منابع زیرزمینی، فشار زیادی بر سفرههای آب وارد کرده است؛ موضوعی که موجب کاهش شدید آبدهی قنوات و در برخی مناطق خشک شدن کامل آنها شده است.
در چنین شرایطی، صدای فرونشست زمین و خشکی خاک جایگزین جریان آب در بسیاری از قنوات شده و زوال این سازهها، تنها به معنای کمبود آب نیست، بلکه نشانهای از فروپاشی یک نظام دیرینه اجتماعی و فرهنگی به شمار میرود.
۳۷۹۸ رشته قنات در استان مرکزی
بر اساس آخرین آماربرداریها در سال ۱۳۹۸، استان مرکزی دارای سههزار و ۷۹۸ رشته قنات است که از این تعداد دو هزار و ۸۳۶ رشته همچنان فعال بوده و سالانه حدود ۳۷۵ میلیون مترمکعب آب را تأمین میکنند. با این حال، یکهزار و ۶۸۲ رشته قنات به دلایل مختلف از مدار بهرهبرداری خارج شدهاند که نشاندهنده عمق بحران در این حوزه است.
مجتبی مرادی، مدیر دفتر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقهای مرکزی، در این باره گفت: قناتها به طور طبیعی با میزان تغذیه سفرههای زیرزمینی سازگار میشوند، اما برداشت بیرویه از چاههای عمیق این تعادل را برهم زده و موجب افت شدید سطح آبهای زیرزمینی شده است.
وی هشدار داد: ادامه این روند میتواند به خاموشی کامل بسیاری از قنوات فعال منجر شود و از اینرو مدیریت مصرف و حفاظت از منابع آب زیرزمینی برای حفظ این میراث ارزشمند ضروری است. مرادی تأکید کرد که نابودی قنوات تنها از دست رفتن یک سازه تاریخی نیست، بلکه به معنای از دست رفتن بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی منطقه خواهد بود.
ادامه