عبور اردبیل از تنش آبی با اصلاح مصرف و مدیریت منابع

به گزارش شبکه خبری آب ایران به نقل از روابط عمومی شرکت آب منطقه‌ای اردبیل، استان اردبیل اگرچه در سال آبی جاری از نظر بارش وضعیت بهتری نسبت به سال گذشته دارد، اما این افزایش بارندگی به معنای پایان تنش آبی نیست.

بر اساس اعلام شرکت آب منطقه‌ای اردبیل، میانگین بارش سال آبی جاری به حدود ۲۹۶ میلی‌متر رسیده که نسبت به سال قبل افزایش داشته، اما در مقایسه با میانگین بلندمدت همچنان حدود پنج درصد کاهش نشان می‌دهد.

در بخش آب آشامیدنی نیز گرمای هوا موجب افزایش مصرف شده بطوریکه مصرف آب استان در تابستان نسبت به مدت مشابه سال گذشته چهار درصد افزایش یافته و میزان مصرف لحظه‌ای آب به حدود ۲ هزار لیتر در ثانیه رسیده است.

در بخش کشاورزی نیز اهمیت مدیریت مصرف آب به مراتب بیشتر است زیرا هرگونه کاهش برداشت از منابع زیرزمینی و سطحی، بدون اصلاح روش تولید و آبیاری امکان‌پذیر نخواهد بود.

توسعه سامانه‌های نوین آبیاری، کاهش تلفات انتقال و توزیع، استفاده از فناوری‌های هوشمند و انتخاب محصول متناسب با ظرفیت آبی هر منطقه از جمله راهکارهایی است که در برنامه‌های مدیریت آب استان دنبال می‌شود.

همزمان اصلاح الگوی کشت به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای مدیریت تقاضای آب در استان دنبال می‌شود و در شمال استان اردبیل، تغییر ترکیب کشت پاییزه و بهاره بر اساس اعلام سازمان جهاد کشاورزی، سبب حدود ۲۷۰ میلیون مترمکعب صرفه جویی در مصرف آب شده است؛ به‌گونه‌ای که ۶۸ درصد کشت در پاییز و ۳۲ درصد در بهار انجام می‌شود.

از سوی دیگر، مسئولان استان بر رعایت اطلس اصلاح الگوی کشت و حرکت به سمت کشاورزی هوشمند تأکید دارند و در نشست اخیر کارگروه اصلاح الگوی کشت استان اعلام شد که رعایت اطلس الگوی کشت برای بخش کشاورزی الزامی است و دیدگاه کشاورزان پیشرو نیز باید در سیاست‌گذاری‌ها مورد توجه قرار گیرد.

اصلاح الگوی کشت راهکار اصلی مدیریت مصرف آب است

کارشناسان حوزه آب و کشاورزی معتقدند راهکار اصلی مدیریت مصرف آب در اردبیل، صرفا کاهش سهمیه آب کشاورزان نیست، بلکه باید همزمان میزان آب مصرفی، نوع محصول، زمان کشت و روش آبیاری اصلاح شود.

محصولی که در یک منطقه با مصرف آب بالا تولید می‌شود اما ارزش اقتصادی و بهره‌وری پایینی دارد، در شرایط تنش آبی نمی‌تواند گزینه مناسبی برای ادامه کشت باشد.

از این منظر، توسعه کشت پاییزه، محصولات کم‌آب‌بر، کشت‌های دیم، گیاهان دارویی، دانه‌های روغنی و علوفه‌های سازگار با شرایط اقلیمی استان می‌تواند بخشی از فشار بر منابع آب را کاهش دهد و ترکیب کشت پاییزه و بهاره در شمال استان و صرفه‌جویی ۲۷۰ میلیون مترمکعبی نمونه‌ای از ظرفیت اصلاح زمان و الگوی کشت برای مدیریت آب است.

کارشناسان همچنین استفاده از گندم، جو، کلزا، کاملینا، حبوبات پاییزه و برخی گیاهان دارویی و علوفه‌ای را در چارچوب الگوی کشت متناسب با هر منطقه قابل بررسی می‌دانند.

البته انتخاب نهایی محصول باید بر اساس اطلس الگوی کشت، میزان آب قابل دسترس، شرایط خاک و اقلیم هر شهرستان و توجیه اقتصادی آن انجام شود و نمی‌توان یک نسخه واحد را برای همه استان تجویز کرد.

مدیریت علمی منابع آب، اولویت شرکت آب منطقه‌ای

بهروز محمدی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اردبیل، مدیریت بهینه منابع آب، تعادل منابع زیرزمینی و افزایش بهره‌وری را از محورهای اصلی برنامه این شرکت عنوان و بیان کرد: تعادل‌بخشی به منابع آب زیرزمینی، مدیریت بهینه منابع و تکمیل طرح‌های نیمه‌تمام آبی از اولویت‌های اصلی شرکت آب منطقه‌ای اردبیل است و این برنامه‌ها باید با رویکرد توسعه پایدار دنبال شود.

وی همچنین بر ضرورت مدیریت علمی منابع آب و جلوگیری از آسیب به دشت اردبیل تأکید کرد و افزود: استفاده از ظرفیت کارشناسان، سرمایه‌گذاران و فعالان بخش خصوصی برای پیشبرد طرح‌های آبی استان ضروری است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای اردبیل ادامه داد: یکی از مهم‌ترین مسیرهای کاهش مصرف آب در کشاورزی اردبیل، تکمیل سامانه‌های آبیاری نوین و حرکت به سمت کشاورزی دقیق و هوشمند است.

آبیاری قطره‌ای، تیپ و بارانی در صورت طراحی و بهره‌برداری صحیح، می‌تواند تلفات ناشی از تبخیر، روان‌آب و انتقال آب را کاهش دهد و آب را در زمان مناسب در اختیار ریشه گیاه قرار دهد.

محمدی بیان کرد: در شهرستان اردبیل، بیش از ۹۰ درصد مزارع سیب‌زمینی به سامانه‌های آبیاری نوین مجهز شده‌ و توسعه این سامانه‌ها در اراضی گندم نیز در دستور کار قرار دارد و این تجربه می‌تواند در دیگر مناطق استان نیز با توجه به نوع محصول و شرایط مزرعه توسعه یابد.

۸۰۰ هزار مترمکعب صرفه جویی در سفره‌های زیرزمینی اردبیل

حمید فضایلی معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای اردبیل هم گفت: امسال ۳۰ حلقه چاه غیرمجاز در استان مسدود و ۸۰۰ هزار مترمکعب در مصرف آب زیرزمینی صرفه‌جویی شد.

وی با تاکید بر لزوم کنترل مصرف آب چاه‌های مجاز افزود: از اول سال جاری تاکنون با هدف جلوگیری از اضافه برداشت از چاه‌های استان از ۲ هزار و ۲۰۰ چاه بازدید و ۲۸ دستگاه کنتور هوشمند و حجمی هم بر روی چاه‌های مجاز نصب شده است.

فضایلی جلوگیری از برداشت‌های بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی و چاه‌ها را ضروری دانست و گفت: برای تحقق این امر برنامه‌های مختلفی با هدف تعادل‌بخشی در سفره‌های زیرزمینی استان انجام شد.

وی اظهار کرد: مراقبت‌های لازم از منابع موجود در نقاط مختلف استان انجام شده تا زمینه بهره‌برداری صحیح و درست از این منابع ارزشمند فراهم آمده و از هرگونه برداشت‌های غیرمجاز جلوگیری شود.

فضایلی کنترل برداشت از منابع زیرزمینی، انسداد چاه‌های غیرمجاز و توسعه کنتورهای هوشمند را از ابزارهای مهم مدیریت مصرف آب اعلام کرد و افزود: از سال ۱۳۸۴ تاکنون بیش از ۲ هزار و ۴۰ حلقه چاه غیرمجاز در استان مسدود و به صرفه‌جویی حدود ۵۵ میلیون مترمکعب آب منجر شده است.

وی ادامه داد: همچنین بیش از ۲ هزار و ۵۳۰ دستگاه کنتور هوشمند و حجمی روی چاه‌های مجاز نصب شده و ۷۴۲ مورد تقلیل منصوبات چاه‌ها نیز انجام گرفته که مجموع صرفه‌جویی ناشی از این اقدامات بیش از ۲۷.۵ میلیون مترمکعب اعلام شده است.