چهارشنبه, 27 خرداد 1405
به گزارش شبکه خبری آب ایران به نقل از روابط عمومی شرکت آب منطقهای گلستان، آب، مهمترین چالش توسعهای گلستان در دهههای اخیر بوده است؛ استانی که از یک سو با کاهش منابع آب زیرزمینی، افزایش مصرف و تغییرات اقلیمی روبهروست و از سوی دیگر برای تأمین آب شرب شهرها، توسعه کشاورزی، کنترل سیلاب و حفظ منابع طبیعی به اجرای پروژههای گسترده زیرساختی نیاز دارد. در چنین شرایطی، طرحهای آبرسانی، سدسازی، مدیریت مصرف، هوشمندسازی چاههای کشاورزی و استفاده از منابع جدید تأمین آب، به محور اصلی برنامهریزیهای حوزه آب استان تبدیل شدهاند.
شرکت آب منطقهای گلستان در سالهای اخیر اجرای مجموعهای از پروژههای مهم از جمله آبرسانی به شهرهای گرگان، گنبدکاووس، کلاله، رامیان، آزادشهر، بندرترکمن و گمیشان، توسعه طرح نوار مرزی، تکمیل سد نرماب، اجرای شبکههای آبیاری و برنامهریزی برای شیرینسازی آب دریای خزر را در دستور کار قرار داده است؛ پروژههایی که آینده تأمین آب استان را رقم خواهند زد.
برای بررسی آخرین وضعیت این طرحها، چالشهای پیشروی منابع آب، برنامههای مدیریت مصرف و چشمانداز تأمین آب گلستان در افق ۱۴۲۵، با ایرج حیدریان، مدیرعامل شرکت آب منطقهای گلستان به گفتوگو نشستیم که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
تأمین آب شرب شهرهای گلستان چه وضعیتی دارد و چه اقداماتی در سال ۱۴۰۴ انجام شده است؟
در حال حاضر پنج طرح اصلی آبرسانی در استان توسط شرکت آب منطقهای گلستان در دست اجرا است که شامل آبرسانی به گرگان، آزادشهر و رامیان، بندرترکمن و گمیشان، کلاله و همچنین طرح بزرگ آبرسانی شهرها و روستاهای نوار مرزی میشود.
در شهر گرگان مهمترین اقدام ما بهرهبرداری از مخزن ذخیره ۲۲ هزار مترمکعبی بود که نقش مهمی در مدیریت شبکه توزیع آب دارد. علاوه بر آن حفاری و تجهیز پنج حلقه چاه جدید آغاز شده که تا پیش از پیک مصرف تابستان وارد مدار میشوند. همچنین اجرای خط انتقال اضطراری به طول ۸.۸ کیلومتر از ایستگاه پمپاژ بالاجاده به مخازن ذخیره گرگان را آغاز کردهایم که ظرفیت انتقال آب را حدود ۳۶۰ لیتر بر ثانیه افزایش میدهد.
در آزادشهر و رامیان نیز مخزن هزار مترمکعبی دلند، خط انتقال و تجهیز یک حلقه چاه در دست اجرا است که حدود ۲۰ لیتر بر ثانیه به ظرفیت تأمین آب منطقه اضافه خواهد کرد. در بندرترکمن و گمیشان نیز مخازن ذخیره جدید، حفاری چاه و اجرای رینگ انتقال آب انجام شده که حدود هفت هزار مترمکعب به ظرفیت ذخیره آب شرب این مناطق اضافه میکند.
در کلاله نیز تکمیل مخزن دو هزار مترمکعبی و ایستگاه پمپاژ جانبی و همچنین احداث مخزن جدید در حال انجام است که ظرفیت انتقال و پمپاژ آب را حدود ۱۰۰ لیتر بر ثانیه افزایش خواهد داد.
آنچه اهمیت دارد این است که همه این پروژهها در کنار افزایش ظرفیت تأمین آب، امکان مدیریت بهتر شبکه توزیع را نیز فراهم میکنند و تابآوری شهرها را در زمان اوج مصرف بالا میبرند.
طرح آبرسانی شهرها و روستاهای نوار مرزی چه اهمیتی برای آینده تأمین آب استان دارد؟
این طرح یکی از مهمترین و راهبردیترین پروژههای آبی گلستان است. در مرحله نخست، تأمین آب گنبدکاووس از طریق منابع زیرزمینی دنبال میشود و در ادامه، آب شرب شش شهر و حدود ۱۳۰ روستا از طریق آب سطحی سد نرماب تأمین خواهد شد.
در حال حاضر دو حلقه چاه جدید در منطقه گنبدکاووس با پیشرفت حدود ۹۵ درصد در آستانه بهرهبرداری قرار دارند و عملیات انتخاب پیمانکار تصفیهخانه آب شرب سد نرماب نیز در حال انجام است. همچنین حدود ۱۴.۵ کیلومتر از خطوط انتقال اجرا شده و برای ادامه پروژه نیز مجوز ماده ۵۶ به مبلغ ۸۴۰ میلیارد تومان اخذ شده است.
در بازنگری انجام شده برای این طرح، میزان تخصیص آب شرب از سد نرماب از ۲۵ میلیون مترمکعب به ۴۰ میلیون مترمکعب افزایش یافته است. این موضوع نشان میدهد که نقش سد نرماب در تأمین آب شرب شرق گلستان در سالهای آینده بسیار تعیینکننده خواهد بود.
این طرح در مجموع بیش از ۵۶۰ کیلومتر خطوط انتقال و تأسیسات مرتبط را شامل میشود و یکی از بزرگترین پروژههای تأمین آب شمال کشور به شمار میرود.
برای تأمین آب شرب گلستان در افق آینده چه برنامهای وجود دارد؟
براساس طرح جامع آب شرب استان تا افق ۱۴۲۵، نیاز آبی گلستان حدود ۱۸۱ میلیون مترمکعب در سال برآورد شده است. در شرایط فعلی بخش عمده آب شرب استان از منابع زیرزمینی تأمین میشود، اما ادامه این روند امکانپذیر نیست و باید ترکیب منابع تأمین آب تغییر کند.
در برنامهریزی انجام شده، برداشت از منابع زیرزمینی کاهش پیدا خواهدکرد و سهم بیشتری به منابع آب سطحی اختصاص مییابد. سد نرماب نخستین پروژه مهم در این زمینه است و در آینده سدهای دیگری همچون سد رامیان و برخی طرحهای تأمین آب سطحی نیز به این چرخه اضافه خواهند شد.
همچنین استفاده از منابع آب غیرمتعارف در دستور کار قرار گرفته است. در این بخش، شیرینسازی آب دریای خزر به عنوان یکی از راهبردهای اصلی تأمین آب آینده استان تعریف شده و حدود ۳۶ میلیون مترمکعب از نیاز آبی استان در افق برنامه از این طریق تأمین خواهد شد.
در این برنامه سهم گرگان و آققلا بیش از ۲۳ میلیون مترمکعب، سهم بندرترکمن و گمیشان بیش از ۹ میلیون مترمکعب و سایر مناطق نیز از ظرفیت شیرینسازی آب دریا بهرهمند خواهند شد. بنابراین آینده تأمین آب گلستان بر سه پایه آب زیرزمینی، آب سطحی و آب شیرینشده دریا استوار خواهد بود.
مدیریت مصرف آب، بهویژه در بخش کشاورزی، چه جایگاهی در برنامههای شرکت آب منطقهای دارد؟
مدیریت مصرف مهمترین حلقه پایداری منابع آب است. در بخش شرب، سرانه استاندارد مصرف حدود ۱۵۰ لیتر برای هر نفر در شبانهروز تعیین شده، اما در برخی شهرهای استان از جمله گرگان این عدد به حدود ۲۳۰ لیتر و در دورههای اوج مصرف حتی به ۲۵۰ لیتر میرسد. این نشان میدهد که علاوه بر توسعه زیرساختها، مدیریت مصرف نیز یک ضرورت جدی است.
در بخش کشاورزی نیز اعتقاد داریم اصلاح الگوی کشت بدون ابزارهای مدیریتی امکانپذیر نیست. به همین دلیل تفاهمنامهای میان شرکت آب منطقهای، جهاد کشاورزی و بانک مهر ایران منعقد شده تا کنتورهای هوشمند روی چاههای کشاورزی نصب شود.
واقعیت این است که بخش قابل توجهی از برداشتهای غیرمجاز از طریق چاههای دارای پروانه و بیش از سهمیه تعیینشده انجام میشود. با نصب کنتورهای هوشمند، میزان برداشت هر بهرهبردار به صورت دقیق مشخص خواهد شد و امکان مدیریت مصرف فراهم میشود.
هدف نهایی ما این است که کشاورز دقیقاً بداند چه میزان آب در اختیار دارد و بر اساس همان میزان برای نوع محصول، زمان کشت و سطح زیرکشت برنامهریزی کند. این همان مسیری است که در نهایت به اصلاح الگوی کشت منجر خواهد شد.
در کنار مدیریت منابع آب، چه برنامههایی برای افزایش بهرهوری و استفاده از انرژیهای نو در دست اجرا است؟
یکی از مهمترین موضوعات، افزایش راندمان مصرف آب است. در حال حاضر راندمان مصرف آب در بسیاری از بخشهای کشاورزی کشور حدود ۳۰ درصد است که رقم مطلوبی نیست. توسعه شبکههای نوین آبیاری، بهبود روشهای انتقال آب و هوشمندسازی بهرهبرداری از منابع آب میتواند این راندمان را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
نمونه موفق این موضوع در شبکه آبیاری سد کبودوال اجرا شده است. در این پروژه که با استفاده از اعتبارات بانک توسعه اسلامی اجرا شده، حدود پنج هزار و ۸۰۰ هکتار شبکه آبیاری ایجاد شده و راندمان مصرف آب به بیش از ۸۵ درصد رسیده است. از سوی دیگر موضوع انرژی نیز برای ما اهمیت زیادی دارد. با توجه به ناترازی برق، ۲۲ دستگاه دیزلژنراتور برای تأسیسات مختلف خریداری شده تا در شرایط اضطراری امکان تداوم خدماترسانی وجود داشته باشد. همچنین توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در دستور کار قرار گرفته و در سدهای گلستان و بوستان از ظرفیت انرژی خورشیدی استفاده شده است.
در نهایت اعتقاد داریم که آینده مدیریت آب بدون افزایش بهرهوری، مدیریت مصرف، استفاده از فناوریهای نوین، هوشمندسازی و توسعه انرژیهای پاک امکانپذیر نخواهد بود و همه دستگاهها و مردم باید در این مسیر مشارکت داشته باشند.
ادامه